Het is de donkerste tijd van het jaar en tijdens de lange koude vriesnachten kunnen we de winterhemel in volle glorie aanschouwen. Vele wintersterrenbeelden zoals Orion, Voerman en Tweelingen bevatten heldere sterren en vallen op door hun typische vorm. Bovendien loopt de Melkweg dwars door deze sterrenbeelden, waardoor ze erg rijk zijn aan sterrenhopen en nevels die reeds waarneembaar zijn met kleine kijkers.

Sterrenhemel

Het meest opvallende en bekendste wintersterrenbeeld is ongetwijfeld Orion. Dit sterrenbeeld is herkenbaar aan drie gordelsterren, de rode Betelgeuze als schouder en de blauwe Rigel als knie. Onder de gordelsterren vinden we het "zwaard" van Orion; reeds met een verrekijker kunnen we hierin de bekende Orionnevel ontwaren. Een grotere kijker toont de prachtige waaiervorm van deze nevel. In de buurt vinden we ook enkele open clusters zoals Cr 69, Cr 70 en NGC 1981. Voor grotere kijkers is er de reflectienevel M78 en vooral de beruchte Paardekopnevel als echte uitdaging.

Ten noordoosten van Orion vinden we de Tweelingen, met de heldere sterren Pollux en Castor. De rijke open cluster M35 ten noordwesten van μ Gem valt reeds op als een wolkje in een verrekijker en lost op in vele tientallen sterren in een telescoop. In de buurt vinden we ook de clusters Cr 89, NGC 2129, NGC 2175 en Bochum 1. Voor liefhebbers van planetaire nevels is er NGC 2392, de bekende Eskimonevel.

Ten zuiden van de Tweelingen vinden we de Kleine Hond met de heldere Procyon. In dit kleine sterrenbeeld zijn er verder helaas geen heldere deep-sky objecten te bespeuren.

Verder zuidelijk vinden we echter de Eenhoorn. Dit sterrenbeeld is erg onopvallend maar bevat juist heel veel interessante objecten. In het noorden van dit sterrenbeeld vinden we NGC 2264, de Kegelnevel. In deze nevel bevindt zich de zogenaamde Christmas Tree Cluster, een fraai zicht in een telescoop bij lage vergroting. De wat zuidelijker gelegen Rosettenevel is dan weer moeilijker visueel zichtbaar maar is fotografisch goed vast te leggen. Bovendien bevat de nevel de open cluster NGC 2244 die wel gemakkelijk waarneembaar is. Ook de open cluster M50 is gemakkelijk te verschalken. Als uitdaging vermelden we nog NGC 2261, in het Engels bekend onder de naam Hubble's Variable Nebula, een zwak waaiervormig neveltje rond de veranderlijke ster R Mon.

Nog wat zuidelijker vinden we tenslotte de Grote Hond die onmiddellijk opvalt door de heldere Sirius, de helderste ster aan de nachthemel. Ook dit sterrenbeeld bevat behoorlijk wat open clusters; helaas komt het bij ons niet erg hoog boven de horizon. Gemakkelijk waarneembaar met een verrekijker is de open cluster M41, zo'n vier graden ten zuiden van Sirius.

Planeten

Na zonsondergang is Venus te zien als een zeer helder object laag boven de zuidwestelijke horizon, aan het begin van de maand in Steenbok en vervolgens in Waterman. Met een kleine telescoop kan men de schijngestalten van Venus bestuderen.

Ook Jupiter is 's avonds nog enkele uren zichtbaar, in het sterrenbeeld Vissen. Met een kleine kijker kunnen de vier grootste manen van deze planeet waargenomen worden.

Rond middernacht komt Mars op in het zuidoosten, op de grens van Maagd en Leeuw. Mars is herkenbaar aan zijn typische rode kleur.

In het tweede deel van de nacht vinden we ook Saturnus boven de zuidoostelijke horizon, in de buurt van de heldere ster Spica in Maagd. Reeds met een kleine kijker kunnen de ringen rond deze planeet waargenomen worden.

Kometen

Komeet C/2009 P1 Garradd is met een kleine kijker waarneembaar aan de ochtendhemel in het sterrenbeeld Hercules. Waarnemers met grotere kijkers kunnen zich wagen aan 29P/Schwassmann-Wachmann in Raaf, 78P/Gehrels in Vissen en C/2010 S1 (LINEAR) in Hagedis en Andromeda.

Meteoren

Een klassieke meteorenzwerm actief in januari is de Quadrantiden of Boötiden. Deze zwerm is actief van 28 december tot 12 januari en heeft een maximum in de ochtend van 4 januari, dit jaar rond 7u20 UT. Tegen de ochtend is de Maan onder en staat de radiant hoog, de omstandigheden zijn dus veruit ideaal. Bij onbewolkt weer kunnen tientallen meteoren per uur verschijnen!

Maan

Voor meer informatie kan u terecht bij de Vereniging Voor Sterrenkunde.